بومشناسي کاربردي/ سال پنجم / شماره چهارم / زمستان ۱۳۹۵

بررسی اثرات زیست محیطی نظامهاي تولید برنج با استفاده از روش
ارزیابی چرخه حیات (LCA)

سرور خرمدل1*، جواد شباهنگ1 و افسانه امین غفوري2

(تاریخ دریافت: 2/6/1393 ؛ تاریخ پذیرش: 6/7/1395)
DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.18.1

چكيده
این مطالعه با هدف ارزیابی چرخه حیـات بـراي بـوم نظـام هـاي تولیـد بـرنج براسـاس میـانگین مصـرف کـود نیتـروژن (کمتـر از 190، 200-190، 210-200، 220-210 و بیشــتر از 220 کیلــوگرم نیتــروژن در هکتــار) طــی ســال هــاي 91-1378 انجــام شــد. ارزیــابی چرخه حیات در چهار گام تعریـف اهـداف و حـوزه عمـل مطالعـه، ممیـزي چرخـه حیـات، ارزیـابی تـأثیر چرخـه حیـات و تلفیـق و تفسیر نتایج محاسبه گردیـد. واحـد کـارکردي معـادل یـک تـن شـلتوك درنظـر گرفتـه شـد. گـروه هـاي تـأثیر شـامل اسـیدي شـدن، یوتریفیکاسیون در بومنظامهـاي آبـی و خشـکی و گرمـایش جهـانی بودنـد. نتـایج نشـان داد کـه بـالاترین عملکـرد شـلتوك بـا 35/5 تن در هکتـار بـراي سـطح 200-190 کیلـوگرم در هکتـار نیتـروژن بـه دسـت آمـد. بیشـترین پتانسـیل یوتریفیکاسـیون در محـیط آبـی براي سطح بیش از 220 کیلوگرم نیتـروژن در هکتـار برابـر بـا 79/0 واحـد معـادل کیلـ وگرم فسـفات (4PO) بـه ازاي یـک تـن شـلتوك مشاهده شد. دامنه شاخص زیستمحیطی نظـام هـاي تولیـد بـرنج برابـر بـا 22/0-14/0 EcoX بـه ازاي یـک تـن شـلتوك محاسـبه شـد و بالاترین اثرات زیست محیطی مربوط بـه گـروه تـأثیر یوتریفیکاسـیون در محـیط آبـی ( 13/0 EcoX بـه ازاي یـک تـن شـلتوك) بـود . بدین ترتیب، میتوان از کـود سـبز، گونـه هـاي تثبیـت کننـده نیتـروژن و خـاکورزي کـاهش یافتـه بـراي کـاهش ایـن اثـرات زیسـت محیطی در نظامهاي تولید برنج بهره گرفت.

واژههاي كليدي: اسیدي شدن، اثرات زیست محیطی، یوتریفیکاسیون، گرمایش جهانی، ممیزي چرخه حیات

۱. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزي، دانشگاه فردوسي مشهد
۲. دانشگاه پيام نور، خراسان رضوي
*: مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: khorramdel@um.ac.ir
مقدمه
ارزیابی کارایی مصرف منابع و انرژي بهعنوان دو اصل مهـم در مدیریت پایدار بومنظامهاي زراعی مطرح میباشـند (36 و 38).
براساس تجزیه و تحلیل انرژي در بومنظامهاي زراعی بیشـترینانرژي غیرمستقیم در درجه اول مربوط به کود نیتروژن و درجـهدوم مربوط به ماشین آلات میباشد (29). نتـایج تحقیقـی رويمقایسه دو سیسـتم کشـت ارگانیـک و مرسـوم تولیـد بـرنج دراستانهاي مازندران و گیلان نشـان داد کـه وروديهـاي انـرژيکشت مرسوم بالاتر بوده که از این میان سـوخت و الکتریسـیتهبیشترین سهم را بهخود اختصاص دادنـد (28). ارزیـابی انـرژيمصرفی برنج در گـیلان نشـان داد کـه کـارایی انـرژي در روشنیمهمکـانیزه بی شـتر از روش سـنتی مـیباشـد ( 34). بونسـمو وهمکاران (10) تأکید کردنـد کـه میـزان انتشـار انـواع گازهـايگلخانه اي براساس مقدار به ترتیب مربوط به متـان (3/3 پتـاگرممعادل دي اکسید کربن (2CO) در سال)، اکسـید نیتـروس (8/2 پتاگرم معادل دي اکسـید کـربن (2CO) در سـال) و دي اکسـیدکربن (2CO) (04/0 پتاگرم معـادل دي اکسـید کـربن (2CO) در سال) میباشد. با این وجود، تجزیه و تحلیل انـرژي نمـیتوانـد درك کـاملی از بـومنظـام کشـاورزي ارائـه نمایـد (37). البتـه توسعه دیدگاهها میتواند در بهبود کیفی برنامـه ریـزي هـا مـؤثر باشد (36).
بهمنظور ارزیابی اثرا ت زیست محیطی بـوم نظـام روش هـايمختلفی وجود دارد (42) که با استفاده از این رهیافتها میتوان اثرات زیست محیطی فعالیتهاي مختلف را ارزیابی و تجزیه و تحلیل نتایج نمود و نظامهاي متناسب از نظر کاهش آلـودگی ومصرف بهینه منابع را معرفی کرد. در این راستا، تعداد زیـادي ازمحققان (11، 12، 18، 39 و 41) بر این باورند که بـا توجـه بـهدامن ۀ کارکرده اي روش ارزی ابی چرخـه حی ات، ای ن روش مناسبترین رویکرد براي ارزیابی پایداري وضعیت فعالیتهاي کشاورزي محسوب میشود.
روش ارزیابی چرخـه حیـات، براسـاس محاسـبه دو مؤلفـهمیزان مصرف منابع و انتشار آلایندهها به محـیط زیسـت تعیـینمیشود (11، 39 و 46). این رهیافت بـه عنـوان فرآینـد هـدف،براي ارزیابی ظرفیت محیط زیست در تولید با مشـخص کـردنانرژي، میزان نهادههاي مصرفی و ضایعات رها شـده در محـیطزیست محاسبه میشود (39). در ایـن رویکـرد، اثـرات زیسـتمحیطی مرتبط با نظام تولیدي مورد بررسی قرار میگیرند (46).
محمدي و همکـاران (31) در بررسـی ارزیـابی چرخـه حیـاتتولید شلتوك برنج در ده روسـتاي گرگـان در دو نظـام کشـتبهاره و تابستانه و پنج گـروه تـأثیر گرمـایش جهـانی، اسـیدیته،تخلیه انرژي غیرتجدید شونده، یوتریفیکاسـیون و تخلیـه م نـابعآبی اظهـار داشـتند کـه تولیـد شـلتوك در کشـت بهـاره دارايتأثیرات سوء زیست محیطی کمتري نسبت بـه کشـت تابسـتانهمیباشد. دستان و همکاران (6) در پژوهشی بـا مقایسـه انتشـاردياکسی د کربن و پتانسـیل گرمـایش جهـانی ناشـی از مصـرفانرژي در شالیزارهاي مازندران به این نتیجه رسیدند که بیشترین درصد انتشار گاز دياکسید کـربن و پتانسـیل گرمـایش جهـانیمربوط به ورودي نیروي برق مورد استفاده براي پمپ کردن آب بود. کود نیتروژن و سوخت نیز در رتبههاي دوم و سوم تشـدید کنندگی قرار گرفتنـد. برخـی محققـان اثـرات زیسـت محیطـیتعدادي از محصولات مانند گندم (1 و 16)، جـو ( 4)، زعفـران(7)، بادام زمینی (33) و سیب زمینـی ( 1) را در کشـور بررسـینمودهاند.
غلات از جمله مهمترین محصولات غذایی بشر در سراسـرجهان میباشـد. بررسـی اثـرات زیسـت محیطـی مقـادیر کـود نیتروژن در گندم زمستانه با روش ارزیابی چرخه حیـات نشـانداد که مقدار این شاخص، در شرایط مصرف نیتـروژن کمتـر از150 کیلوگرم در هکتار 22/0 تا 26/0 بهازاي هر تن دانه گنـدمبود و با افزایش مقدار مصـرف نیتـروژن روش ارزیـابی چرخـهحیات نیز افزایش یافت (12). در ایران نتایج منتشر شده زیادي
درخص وص اج راي روش ارزی ابی چرخ ه حی ات در م ورد محصولات کشاورزي وجود نـدارد. تحقیقـات انجـام شـده درکشور عمدتاً به بررسی بیلان انـرژي در بـومنظـام هـاي زراعـیمعطوف بوده و پیآمدهاي زیست محیطی این نـوع مـدیریتهـا بهطور دقیق ارزیابی نشده است. ارزیابی اثرات زیسـت محیطـی تولید غلات در شرایط مـدیریت فاریـاب و آبـی شـمال شـرق کشور با روش ارزیابی چرخه حیات نشان داد که در مقادیر کـممصرف کود نیتروژن، اثرات زیست محیطی پـایین تـر بـود و بـاافزایش مصرف کود، این اثرات نیز افزایش یافت (16). بیشترین اثرات زیست محیطی (تبعات زیست محیطی منفی) در نظام آبی و دیم گندم بهترتیب مربوط به گروه تـأثیر گرمـایش جهـانی ویوتریفیکاسیون بود (5).
برنج یکی از مهم ترین غلات محسوب میشود کـه دانـه آن 40 درصد غذاي مورد نیاز نصف مردم دنیا را تشکیل مـی دهـد . این محصول بعد از گندم جایگاه دوم را از نظر تولید سـالانه در جهان بهخود اختصاص داده است و غذاي اصلی نیمی از مـردمدنیا را تشکیل میدهد (3). براساس آخرین آمار موجود، سـطح زیرکشت انواع واریتههاي شـلتوك در کشـور در سـال زراعـی 93-1392 حدود 540 هزار هکتار برآورد شده است که معـادل
8/4 درصد کل سطح برداشت محصولات زراعی و 9/6 درصـداز کل سطح برداشت غلات میباشـد. بررسـی انـرژي مصـرفیتولید برنج در گیلان نشان داد که انرژيهاي ورودي و خروجی بهترتیب 39333 و 60341 کیلوژول بر هکتار بود، به طوريکـهبـالاترین سـهم مربـوط بـه سـوخت (46 درصـد) و کودهـاي شیمیایی (36 درصـد) بـود (35). برخـی از مشـکلات زیسـت محیطی تولید برنج شـامل افـزایش آلـودگی مصـرف کودهـايشیمیایی، تولید گازهاي گلخانهاي بهویژه متان، کاهش اکسیژن و تخمیر ماده آلی میباشند (2، 17 و 45).
بر این اساس، اگرچه مطالعات نسـبتاً جـامعی درخصـوصکارایی انرژي محصولات مختلف از جمله برنج در کشور انجام شده است، ولی از آنجا که ارزیابی اثرات زیسـت محیطـی ایـنمحصول بیشـتر منطقـهاي بـوده و اطلاعـات جـامع ی از اثـراتزیست محیطی آن در دسترس نیست، هدف از انجـام پـژوهشحاضر، ارزیابی وضعیت پایداري بومنظامهاي تولید برنج کشـوربا استفاده از روش ارزیابی چرخه حیات براساس میزان مصرف کود نیتروژن بود.
مواد و روشها
دادههاي مربوط به میانگین عملکرد شلتوك بـرنج و هـم چنـین میزان مصرف نهادهها طـی سـالهـاي 91-1378 بـا اسـتفاده ازاطلاع ات وزارت جه اد کش اورزي و مراجع ه حض وري ب ه
سازمانهاي ذیربط در استانهاي تولید کننده این محصول شامل گ یلان، مازن دران، گلس تان، کهکیلوی ه و بویراحم د، ف ارس، خوزستان، چهارمحال و بختیـاري و اصـفهان جمـعآوري شـد.
براي تعیین تعداد کشـاورزان از روش نمونـه گیـري تصـادفی و فرمول کوکران (معادله 1) اسـتفاده شـد (43). بـر ایـن اسـاس،تعداد کشاورزان (تعداد مزرعـه) در هـر اسـتان 76 نفـر تعیـینگردید:
221816158410

Nt s2 2 n  Nd2 t s2 2 [1]

که در این معادله، N: انـدازه جامعـه آمـاري یـا تعـداد زارعـین (2000 نفر بهرهبردار)، t :t استیودنت ضریب اطمینان (براسـاس احتمـال 95%)، 2S: واریـانس، d: دقـت احتمـالی مطلـوب و n:
حجم نمونه میباشد.
براساس روش ارائه شده در ایزو 14044 (11 و 24)، روش ارزیابی چرخه حیات در چهار گام تعریف اهداف و حوزه عمل مطالعه، ممیزي چرخه حیـات، ارزیـابی تـأثیر چرخـه حیـات وتلفیق و تفسیر نتایج محاسبه و تعیین شد (شکل 1).
در مرحله تعریـف اهـداف و حـوزه عمـل مطالعـه “واحـدکارکردي” معادل یک تن شلتوك درنظـر گرفتـه شـد (11). در مرحله دوم، اثرات زیست محیطی نظامهاي تولید برنج براساس استانداردهاي بینالمللی برآورد گردیـد ( 17) و میـزان مصـرفنهاده ها برحسب واحد کارکردي محاسبه شد (11 و 12). هدف از اجراي مرحله سوم، تجزیه و تحلیل کمی نتایج بخش ممیزي بود. بهمنظور ارزیـابی تـأثیر چرخـه حیـات، بـراي هـر یـک ازگروههاي تأثیر شامل اسیدي شدن، یوتریفیکاسـیون و گرمـایشجهانی، فاکتور مشخصسازي (CF) جداگانه تعریف شد.
پتانسیل اسیدي شدن بهصورت کی لوگرم دي اکسـید گـوگرد(2SO) بهازاي واحد کارکردي بیـان مـیشـود ( 11) و شـاخصمربوط به ایـن گـروه براسـاس میـزان ورود امـلاح و ترکیبـاتمعدنی به خـاك بـرآورد و براسـاس دياکسـید گـوگرد (2SO) یکسانسازي شد (9). از آنجا که منبع تشدید یوتریفیکاسیون در بـومنظـامهـاي خشـکی ورود آمونیـاك و اکسـیدهاي نیتـروژن (NOx) و در بومنظامهاي آبی ورود ترکیبات نیتروژنه و فسـفرهبه آبهاي سطحی میباشد (11)، لذا پتانسـیل یوتریفیکاسـیونبهطور جداگانه در دو زیرگروه بـوم نظـام هـاي خشـکی و آبـیبرآورد شد (9 و 11). پتانسیل گرمایش جهانی براي بیان میـزانمشارکت انتشار انواع گازهاي گلخانهاي در بـروز آلـودگیهـايزیست محیطی و تغییر اقلیم مورد استفاده قرار میگیرد (4). این گروه تـأثیر از طریـق بـرآورد میـزان تولیـد و انتشـار گازهـايگلخانـهاي شـامل دياکسـید کـربن، متـان و اکسـید نیتـروس، براساس معادل دياکسید کربن یکسانسازي شد (24). بـه ایـنترتیب، ابتدا سه گروه فوق ممیزي و تأثیر کارکرد بومنظـام هـايتولید برنج براساس میزان مصرف کود نیتـروژن (کمتـر از 190، 200-190، 210-200، 220-210 و بیشـ تر از 220 کیلـ وگرم نیتروژن در هکتـار) بـهصـورت کمـی تعیـین شـد. پـس از آن،شاخصها نرمالسازي شدند (معادله 2) (20 و 21).
340844995851

i Ni  Ii,refIi [2]
که در این معادله، EcoX: شاخص محیطی بـوم شـناخت بـهازاي
که در این معادله، Ni: مقدار نرمال شده شاخص مربوط به گروه واحد کارکردي (یک تن شلتوك)، Ni: مقدار نرمال شده مربـوط

شکل 1. چهارچوب ارزیابی چرخۀ حیات (23)
تأثیر i بهازاي واحد کارکردي تعریف شده (یک تن شلتوك)، Ii: مقدار محاسبه شده (غیرنرمال) شاخص مربوط به گـروه تـأثیر i (بهازاي یک تن شلتوك) و Ii,ref: مقدار شاخص مربـوط بـه هـرگروه تأثیر میباشد.
سپس شاخصهاي نرمال شده با استفاده از ضرایب مـوزونشدند تا شدت تأثیر آنها برحسب وزن (W) مربوط به هر گـروهتأثیر در محاسبات لحاظ گردد (معادله 3) (11):
Wijk 

CTijkijk که در آن، Wijk: وزن مربوط به شاخص i در منطقه j در سال k، Cijk: مقدار فعلی شاخص i در منطقه j در سـالk و Tijk: مقـدارهدف براي شاخص i در منطقه j در سال k میباشد.
در مرحله تلفیق و تفسیر نتـایج، شـاخص زیسـت محیطـی
تحت عنـوان شـاخص بـومشـناخت (Eco-X: Eco Index) کـهمعیار نهایی روش ارزیابی چرخه حیات و نشان دهنـدة مجمـوع اثرات زیست محیطی (تبعات منفی زیست محیطی) انتشار انواع آلایندهها و مصرف منابع غیرقابل تجدید میباشد، با اسـتفاده ازمعادله (4) محاسبه شد (11):
EcoX Ni W به هر گروه تـأثیر،Wi : وزن مربـوط بـه هـر یـک از مقـادیرNi میباشد.
بـراي سـنجش قابلیـت پایـایی (Reliability) پرسشـنامه از ضـریب آلفـاي کرونبـاخ (Cronbach’s Alfa) اسـتفاده گردیـد(14). پس از جمعآوري پرسشنامهها، دسـته بنـدي اطلاعـات ومحاسبات مربوطه با استفاده از نرمافزار Excel انجام و شکلهـابا استفاده از نرمافزار Sigma plot رسم شدند.

نتایج
نهادههاي مصرفی و عملکرد شلتوك و میانگین نهادههاي مـورداستفاده براي تولید یک تن شلتوك در جدول 1 نشان داده شـدهاست.

آلفاي کرونباخ
ضریب آلفاي کرونباخ بـراي مقیـاس اصـلی پرسشـنامه 85%=α محاسبه شد که نشاندهنده قابلیت اعتماد بالاي پرسشنامه بـودهاست.

عملکرد شلتوك
بالاترین عملکرد شلتوك بـا 35/5 تـن در هکتـار بـراي سـطح200-190 کیلوگرم در هکتار نیتـروژن بـه دسـت آمـد. اگرچـهافزایش نیتـروژن از کمتـر از 190 بـه 200 کیلـوگرم در هکتـارموجب افزایش 12 درصدي عملکرد شلتوك شد، ولـی افـزودنبیش از این میزان، تأثیر زیادي بر عملکرد نداشت، حتی کـاهشعملکرد را نیز موجـب گردیـد (جـدول 2). بـا درنظـر گـرفتنواکنش کاهشی عملکرد در پاسخ بـه مقـادیر کـود نیتـروژن، درراستاي کاهش هزینههاي تولید و آلودگی هاي زیست محیطی و همچنین بهبود بهرهوري تولید باید میزان مناسب مصـ رف کـودنیتروژن را با توجه به خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاك و نیـازگیاه مدنظر قرار داد.
بالاترین پتانسیل اسیدي شدن با 35/1 واحد معادل کیلوگرم دياکسید گـوگرد ( 2SO) بـهازاي یـک تـن شـلتوك بـه سـطح

جدول 1. میانگین مقدار نهادهها و ستاندههاي برنج در استانهاي مهم تولید کننده بهازاي یک تن شلتوك در هکتار طی سالهاي 91- 1378
مقدار الف) نهادهها
580/83 سوخت (لیتر)
227/64 کود دامی (کیلوگرم)

206/63 کود شیمیایی (کیلوگرم) الف) نیتروژن
30/25 ب) پتاسیم
119/48 ج) فسفر

4/15 سموم شیمیایی (کیلوگرم)الف) حشرهکش
4/06 ب) علفکش
2/45 ج) قارچکش
2/45 د) آفتکش
ب) ستانده
4/56 عملکرد شلتوك (تن)

جدول 2. میانگین عملکرد شلتوك در واکنش به مصرف مقادیر کود نیتروژن در استانهاي مهم تولید کننده طی سالهاي 91- 1378
عملکرد شلتوك
(کیلوگرم در هکتار) مقدار کود نیتروژن(تن در هکتار)
4/76±1/08 190>
5/35±0/83 190-200
4/30±1/04 200-210
4/21±1/31 210-220
4/16±1/11 220>

نیتروژن بالاتر از 220 کیلوگرم در هکتار تعلق داشت. با افزایش مصرف نیتروژن در بومنظامهاي تولید برنج، انتشـار آمونیـاك واکسیدهاي نیتروژن نیـز افـزایش یافـت کـه ایـن امـر در نتیجـهافزایش انتشار آلایندهها را بـه محـیط زیسـت موجـب گردیـد؛بهطوريکه فشردهترین نظام تولید از نظر مصرف کـود نیتـروژندر زیرگروه اسیدي شدن، موجب انتشار بیشترین میزان آمونیاك (3NH)، اکسیدهاي نیتروژن (NOx) و دياکسید گـوگرد ( 2SO) به محیط شد (شکل 2).
بیشترین پتانسیل یوتریفیکاسـیون در محـیط آبـی برابـر بـا 79/0 واحد معادل کیلوگرم فسفات (4PO) بهازاي یک تن شلتوك براي سطح کودي بیش از 220 کیلوگرم نیتروژن در هکتار مشاهده شد و کمترین میزان به سطح کـودي 200-190 کیلـوگرم در هکتـار(50/0 واحد معـادل کیلـوگرم فسـفات ( 4PO) بـه ازاي یـک تـنشلتوك) تعلق داشت (شـکل 3- الـف). بـالاترین و پـایینتـرینپتانسیل یوتریفیکاسیون در محیط خشـکی بـهترتیـب بـا 25/2 و 43/1 واحد معادل کیلوگرم اکسـیدهاي نیتـروژن (NOx) بـهازاي یک تن شلتوك براي سطوح بیش از 220 و 200-190 کیلـوگرمنیتروژن در هکتار بهدست آمد (شکل 3- ب).

شکل 2. پتانسیل اسیدي شدن واحد کارکردي نظام تولید برنج در سطوح کود نیتروژن
بالاترین و پایینترین پتانسیل گرمایش جهانی در بومنظام تولیـدبرنج بـه ترتیـب بـه سـطوح کـودي بـیش از 220 و 200-190 کیلوگرم نیتروژن در هکتار با 02/452 و 72/288 واحـد معـادل کیلوگرم دياکسید کربن (2CO) بهازاي یک تـن شـلتوك تعلـقداشت. بالاترین و پایینترین مقادیر انتشـار گازهـاي گلخانـهاي دياکسید کربن (2CO) و اکسید نیتروس (N2O) نیـز بـه ترتیـب بههمین سطوح کودي اختصاص داشت. علاوه بر ایـن، اگرچـه انتشار متان (4CH) در تمام سطوح مصرف نیتروژن نسبتاً پـایین بود، ولی بالاترین میزان انتشار مربوط به بیشترین مقدار مصرف کود نیتروژن بود (شکل 4).
بیشترین شاخص نرمال شده گروههاي تـأثیر مـورد مطالعـه در بومنظام تولید برنج بـراي گـروههـاي تـأثیر یوتریفیکاسـیون در بومنظام آبی و گرمایش جهـانی بـهترتیـب بـا 20/0 (سـطحکودي بیشتر از 220 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و 13/0 بهازاي یک تن شلتوك (200-190 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) محاسبه گردید. گـروههـاي تـأثیر یوتریفیکاسـیون در بـوم نظـامخشکی و اسیدي شدن نیـز در رتبـههـاي بعـدي قـرار گرفتنـد
(شکل 5).
دامنه شاخص زیست محیطی نظام تولید برنج بـا 22/0 -14/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك محاسـبه شـد. بـالاترین اثـرات زیسـت محیطــی شــالیزارهاي بــرنج در کشــور در گــروههــاي تــأثیر مورد مطالعه مربـوط بـه سـطح کـودي بـیش از 220 کیلـوگرمنیتروژن در هکتار بهترتیب مربوط به یوتریفیکاسیون در محـیطآبی (13/0 EcoX بهازاي یک تـن شـلتوك)، گرمـایش جهـانی (05/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك)، یوتریفیکاسـیون محـیطخشکی (47/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك) و اسـیدي شـدن (0001/0 EcoX ب هازاي ی ک تن ش لتوك) ب ود (شکل 6).
همانگونه که مشاهده میشود، با افزایش مقدار کود نیتـروژن وسایر نهادهها، اثرات زیست محیطی نظامهـاي تولیـد بـرنج نیـزافزایش یافته است؛ به طوريکه بالاترین اثرات زیسـت محیطـی براي بالاترین سطح نیتروژن حاصل شد.

850030-1105085

0
0.5
1.5
2
<
190
200-210
210-220
190-200
>
220
0
1
2
3
4
5
6
(

هکتار

در

تن
)

شلتوك

عملکرد
NOx
NH3

عملکرد
(
ب

پتانسيل
يوتريفيكاسيون

خشكي

معادل
)
NOx

به
(
ك
و
شلت

ن
ت

يك

ازاي

2

5
/
1

5
/
0

0

3
N
H

0



قیمت: تومان


پاسخ دهید