بومشناسي کاربردي/ سال پنجم / شمارهفدهم / پاييز ۱۳۹۵

تأثیر عوامل محیطی بر پراکنش زیستگاههاي مطلوب جمعیتهاي زمستان گذران هوبره آسیایی در فلات مرکزي ایران

داود پاك نیت1، محمودرضا همامی1*، سعیده ملکی2 و محبوبه توحیدي3

(تاریخ دریافت: 24/8/1394 ؛ تاریخ پذیرش: 2/6/1395)

723900818388

126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

چكيده
پيشبيني پراکنش گونهها در ارزيابي سطح تهديدات، تعيين وضعيت حفاظتي و برنامهريزي براي حفاظت گونهها اهميت دارد. هوبره آسيايي يکي از با ارزشترين گونههاي قابل شکار ايران است که در حال حاضر با تهديد انقراض روبروست. در اين مطالعه پراکندگي زيستگاههاي بالقوه مطلوب جمعيتهاي زمستانگذران هوبره آسيايي در فلات مرکزي ايران از طريق رويکرد حداکثر آنتروپي مورد بررسي قرار گرفـت.
نتايج ارزيابي مدل با استفاده از سطح زيرمنحني ROC نشان داد که مدل تهيه شده براي گونه مورد بررسي در هر دو حالت ساخت و آزمون مدل از حالت تصادفي پيشبيني بهتري دارد. از ميان متغيرهاي فيزيوگرافيک، اقليمي، پوشش اراضي و انساني وارد شده به مدل، متغيرهـا ي شيب و ميانگين دماي سردترين فصل سال بيشترين تأثير را در انتخاب زيستگاه زمستانگذراني توسـط هـوبره آسـيايي داشـتند. مسـاحتزيستگاههاي مطلوب جمعيتهاي زمستانگذران هوبره آسيايي در فلات مرکزي ايران ۱۱۲۲۸۶ کيلومترمربع( ۲۲ درصد منطقه مورد مطالعه) برآورد شد .زيستگاههاي مطلوب هوبره در داخل مناطق حفاظت شده و شـکار ممنـوع منطقـه مـورد مطالعـه مسـاحتي بـالغ بـر ۲۲۳۷۲ کيلومترمربع( ۹/۱۹ درصد) را تحت پوشش قرار ميدهد. با وجود اين، بخش قابل توجهي از زيسـتگا ههـا ي مطلـوب ايـ ن گونـه ( ۸۹۹۱۴ کيلومترمربع) خارج از مناطق تحت حفاظت قرار دارد که نيازمند برنامهريزيهاي حفاظتي است.

واژههاي كليدي: حداکثر آنتروپي، مناطق حفاظت شده، مناطق شکار ممنوع، مدلهاي پراکنش گونه ، Chlamydotis maqueenii

۱. گروه محيط زيست، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه صنعتي اصفهان
۲. گروه محيط زيست، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه زابل
۳. سازمان حفاظت محيط زيست تهران
* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: mrhemami@cc.iut.ac.ir
هفدهمپاييز ۱۳۹۵

126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

مقدمه
هوبره آسیایی از خانواده هوبره( Otididae) و راسـته درناسـاناندر بخ شه اي خش ک و گ رم دو اقل یم حی اتی پالئارکتی ک و اورینتال پراکنش دارد( 6). این پرنده ،در مناطق خشک از چـینتا خاورمیانه و بخش غربی و مرکزي جمهوري فـدرال روسـیه ،پاکستان، افغانستان و قزاقسـتان پراکنـدگی دارد . هـوبره آسـیایی یک گونه مهاجر است که جمعیـت هـا ي آن در غـرب آسـیا دو مسیر مهاجرتی متفاوت را از آسیاي مرکزي، شـرق قزاقسـتان وغرب قزاقستان تا پاکستان و عراق طی میکننـد ( 17). ایـ ران در مسیر مهاجرتی هر دوي ایـ ن جمعیـت هـا قـرار دارد و ازمیزبانان شاخص جمعیتهاي زمستانگذران هـوبره در آسـیابهشمار میرود. برآوردهـا نشـان مـیدهـد جمع یتـ ی معـادل31000-26000 قطعه از این گونه در ایران زمسـتان گـذر انی میکنند( 13). مهاجرت پائیزه هـوبره آسـیایی از قزاقسـتان وشمال آسیا در اواخر مرداد شروع و تا اوایل آبان ادامه دارد و مهاجرت بهاره در اواخر اسفند و فروردین انجـام مـیشـود.
اکثر گروههاي زمستانگذران هوبره در مـاه آبـان بـه ایـ ران و پاکستان مـ یرسـند و گـروههـا ي زمسـتان گـذر ان هـوبره درعربستان بین ماههـا ي آبـان و اسـفند دیـ ده مـ یشـوند ( 31).
جمعیتهاي هوبره آسیایی در مسـ یرهاي مهـاجرت ی خـود ازموانع فیزیکی بزرگ مانند کوههاي بزرگ پامیر و هندوکش و منابع آبی اجتناب میکننـد و مسـ یرهایی طـولان ی در منـاطقبیابانی به دور از کوهها را ترجیح میدهند (حداکثر ثبت عبور هوبره حدود 2050 متر از سطح دریـ ا گـزارش شـده اسـت) (17). جمعیتهاي این گونه در 15 کشور از 20 کشوري که در گسترة پراکندگی این گونـه قـرار دارنـد در حـال کـاهشاست. بههمین دلیل وضعیت حفاظتی این گونه از نزدیک بـهتهدیـد (Threatened Near) در سـال 2001 بـه آسـیب پـذیر (Vulnerable) در سال 2007 تغییر یافته اسـت و تـاکنون در همين وضعيت قرار داشته است( ۱۲ و ۲۷). میـانگین کـاهش
سالیانه جمعیت در سه کشور چین، قزاقستان و عمان در طی سالهاي 1998 تا 2002 حدود 30 درصد برآورد شده اسـت
۷۸
(27، 37 و 41). کاهش و تکهتکـه شـدن زیسـتگاه بـهدلیـلتوسـعه کشـاورزي، توسـعه انسـانی از قبیـل جـادهس ازي و خطوط نیرو، فعالیتهاي نظامی، چراي بیرویـ ه و اسـتخراجشن، شکار بیرویه (اعم از شکارهاي غیرمجاز، زنـده گیـري،قاچاق، قوشبازي)، جمعآوري تخمها و بیماريهـا از عوامـل قرار گرفتن این گونه در زمره گونههـا ي تهدیـد شـده اسـت
(11 و 27).
کشور ایران داراي نواحی رویشی متفاوتی مـ یباشـد کـه بـهپنج طبقه اکولـوژ یکی ایـ ران- تـوران ی، خلـ یج فـارس – عمـان ی، هیرکانی، زاگرسی و ارسبارانی تقسـ یم مـ یشـود. ناح یـ ۀ ایـ ران-تورانی شامل استپهاي گسترده و مناطق کویري است و حدود سه چهارم خاك ایران را تشکیل میدهد. پوشش گیـ اهی منطقـهعمدتاعمدتاً از بوتهها و درختچههـا ي پاکوتـاه و گـراسهـا ي اسـتپ ی است. عرصههاي وسیعی از ناحیه بـه وسـ یله اجتماعـات درمنـهپوشیده شده، که بهطور متناوب با پوشش گیاهی شوردوسـت و شندوست تغییر مییابد( 4 و 7). این رویشگاه، از زیستگاههاي شاخص جمعیتهاي زمستانگـذر ان هـوبره در ایـ ران بـه شـمارمیرود ،بهطوري که سالانه پذیراي هزاران قطعه هوبره در فصل زمستان میباشد. در مقیاس سیماي سرزمین و در مناطق مرکزي ایران، هوبره آسیایی در فصل زمستان ،زیستگاههـا ي بـا تول یـ د و تراکم نسبی بـالا ي پوشـش گ یـ اهی کـه دارا ي میـ انگین ارتفـاعپوشش گیاهی حدود 7/0 متـر بـوده و از غنـاي گیـ اهی بـالا یی برخوردارند انتخاب میکند (11). هـوبره هـم چنـین بـه مـزارعیونجه و منداب وابسته است ولی از باغات احتراز میکند( 5، 9 و 11). همامی و همکاران مهمترین عوامل در الگـو ي پـراکنشهوبره آسـ یایی در مقیـ اس کـلان در اسـتان اصـفهان را عوامـلاقلیمی (میانگین بارنـدگ ی سـالانه و م یـ انگین بارنـدگ ی پـائ یزه) معرفی کردند( 8). استفاده از زیستگاه توسط هـوبره در مق یـ اس سیماي سرزمین و خرد زیستگاه تاکنون در چند منطقه در ایـ ران م ورد بررس ی ق رار گرفت ه اس ت( 1، 2، 5، 9، 10 و 11)، ام ا اطلاعات بسیار اندکی در رابطـه بـا عوامـل مـؤثر بـر مطلوب یـ ت زیستگاه جمعیتهاي زمستان گذران هوبره در مقیاس کلان( 8) در مرکز ایران در دسترس میباشد.
در مقیــاسهــاي کــلان، مــدل هــاي پــراکنش گونــههــا (Species Distribution Models: SDMs)، توصـ یفی کمـ ی از نحوه پراکنش جغرافیایی گونهها فراهم میکنند( 20 و 34). ایـ ن مدلها در طـرح ریـ زي برنامـ ههـا ي حفـاظت ی (14) و شناسـا یی جمعیتهاي جدید از گونههاي در خطر انقـراض ( 35) کـاربردزیادي دارند، و ابزاري مهم براي ارزیابی رابطه گونه- محیط زیس ت و تعی ین من اطق مناس ب ب القوه ب راي ی ک گون ه میباشند( 19 و 24). برخی از رویههـا ي نـو ین مـدل سـازي براساس دادههـا ي صـرفاصـرفاً حضـور گونـ ههـا شـکل گرفتـه و بر بسیاري از مشکلات ناشی از فقدان دادههاي عدم حضـورفــائق آمــدهانــد( 34). چنــین مــدلهــایی، هنگــامی کــه در مقیاس کلان مـورد اسـتفاده قـرار گیرنـد، ابـزاري کارآمـد وتکمیلی براي مطالعات در مقیاس محلی محسوب شـده ( 14) و میتوانند براي شناسایی مناطق پراکنش، نـواح ی داغ تنـوعزیستی و یا کریدورهاي پیوسته زیستگاهی مورد استفاده قرار گیرن د( 18 و 22). یک ی از بهت رین ای ن روشه ا در ح ال حاضر، روش حداکثر آنتروپی یا مکسنت اسـت ( 21 و 34)، از مزایاي این روش میتـوان بـه قابلیـ ت اسـتفاده از هـر دو نوع داده پیوسته و گسسته ،پـیش بینـی مناسـب بـا دادههـا ي کم، و سـرعت و سـادگی اسـتفاده از نـرمافـزار اشـاره کـرد
(34 و 40).
پژوهش حاضر، به شناسـا یی نـواح ی پـراکنش و مـؤثرتر ین عوامل بر پراکنش جمعیتهاي زمستانگذران هوبره آسـ یایی در استپهاي فلات مرکزي ایران با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی پرداخته است .

مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
این مطالعه در مناطق کم ارتفاع فلات مرکزي ایران( ′ ◦32 28 تـا
′49 ◦35 عــرض شــمالی و ◦52 تــا ′44 ◦58 طــول شــرقی) بــا مساحت تقریبی 510309 کیلومترمربع انجام شـد. منطقـه مـورد
تأثير عوامل محيطي بر پراکنش زيستگاههاي مطلوب جمعيتهاي زمستان گذران…

مطالعه در قسمتهاي جنوبی رشته کوه البرز و شرق رشته کـوه زاگرس واقع شده است و استانهـا ي یـ زد، جنـوب اسـتان هـا ي سمنان، تهران و خراسان رضوي، بخشهاي شـرق ی اسـتان هـا ي اصفهان و فارس، نواحی غربی خراسان جنوبی و شـمال اسـتانکرمان را در بر میگیرد (شکل 1). سطح وسیعی از زیستگاههاي مطلوب هوبره در دشتهاي کم ارتفاع و استپهاي کوهپایـ هاي این استانها قرار دارد. بخشهاي مرکـز ي فـلات ایـ ران از نظـرجغرافیایی یک موقعیت بینابینی و پست نسبت به اطـراف خـوددارد. بهدلیل وجود رشته کوههاي زاگرس در غرب و کـو ههـا ي البرز در شمال ایران که مانع نفوذ بادهاي مرطوب غربی و شمال غربی به بخش مرکزي ایران میشوند، میزان بارندگی سالیانه در بخش مرکزي ایران از طرف شمال به جنوب و از طـرف غـرببه شرق کاهش مییابد( 3).

جمعآوري دادههاي حضور گونه
بخشی از دادههاي حضور گونه در طول بازدیـ دهاي میـ دانی صورت گرفته در تعدادي از مناطق حفاظت شده ایران شامل پارك ملی قطروئیه و منطقه حفاظت شده بهرام گور در استان فارس، منطقه حفاظت شده کالمند و بهادران در اسـتان یـ زد، منطقه حفاظت شده کهیاز و پناهگاه حیات وحش عباس آباد در استان اصفهان بهدست آمد. بـا توجـه بـه گسـترده بـودنمنطقه مورد مطالعه بخش اعظم دادههاي حضور با همکـار ي سازمان حفاظت محیط زیست و ادارات محیط زیست مراکـزشهرستانهاي واقع در استانهاي مرکزي کشـور جمـع آوري شد. صحت نقاط حضور دریافتی، با استفاده از برنامه گوگـلارث( 2015 7.20Goole Earth Pro Version ) مـورد بررسـی قــرار گرفــت .در مجمــوع تعــداد 238 نقطــه حضــور ازجمعیتهاي زمستان گذران هوبره آسیایی در سالهاي 1393 و 1394 براي بررسی عوامل محیطی مؤثر بر الگوي پـراکنشجمعیتهاي زمستانگذران این گونه در فلات مرکزي ایـ ران مورد استفاده قرار گرفت .
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

متغیرهاي محیطی
براساس مطالعات انجام گرفته بـا مـدل حـداکثر آنتروپـی رويگونههاي جانوري در ایـ ران و جهـان شـامل مـیش مـرغ ( 38)، یوزپلنگ( 21)، شبگرد، کوکو و قمري (32)، چهار گـروه متغ یـ ر محیطی شامل متغیرهاي فیزیوگرافی، پوشش اراضـ ی، انسـان ی و اقلیم ی ب راي م دلس ازي مطلوبی ت زیس تگاه جمعی ته اي زمســتانگــذران هــوبره آســ یایی انتخــاب شــدند. متغ یرهــاي فیزیوگرافیک شامل ارتفـاع، جهـت (درجـه)، شـیب (برحسـبدرصد) و نقشه تنوع ناهمواريها یا زبري زمـ ین( Roughness)، از نقش ه رق ومی ارتف اعی (DEM) تهیــه ش ده از مرک ز ملــی نقشهبرداري ایران( NCC) بهدست آمـد. زبـري زمـ ین، معیـ اري کمی از میزان تغییرپذیري ناهمواريهاي زمین (انحـراف مع یـ ار تغییرات ارتفـاع) در شـعاع 3 کیلـومتر ي از مرکـز هـر پیکسـلمیباشد که با استفاده از تابع focal statistics در نـرم افـزار GIS بهدست آمد. متغیرهاي مربوط به پوشش کاربري اراضی از نقشه پوشش اراضی ایران تهیه شـده در سـازمان جنگـلهـا و مراتـعبهعنوان نقشه مبنـا اسـتفاده شـد. طبقـات مـورد نیـ از بـا انجـامطبقهبندي مجدد از لایه پوشـش اراضـی اسـت خراج و بـه هفـت۸۰
هفدهمپاييز ۱۳۹۵

شکل 1. موقعیت منطقه مورد مطالعه در ایران به همراه نقاط حضور هوبره آسیایی و طبقات ارتفاعی
طبقه بهشرح ذیل تبدیل شد: 1- مناطق جنگلـ ی شـامل اراضـی جنگلی متراکم (میزان تاج پوشش بیشتر از 50 درصد)، متوسـط(میزان تاج پوشش 25-50 درصد) و فقیر (میـ زان تـاج پوشـش
5-25 درصد) و اراضی جنگلکـار ي شـده، 2- اراضـ ی شـور وبایر شامل اراضی بایر، تپههاي ماسهاي، مناطق کـو یري (اراضـ ی پست بیابانی بدون پوشش گیاهی و عمومـاًعمومـا دارا ي امـلاح بسـیار زیاد)، دقهاي رسی (سطوح صاف و صـ یقلی رسـ ی در حاشـ یه کویر)، دریاچههاي نمکی، اراضی شـور و نمـکزار (اراضـ ی بـاسطوح نمکی)، 3- اراضی جنگلـ ی شـامل اراضـی کـه در آنهـا درختان خودروي جنگلی بهطور پراکنده حضور داشته و یا آثـارو شواهد وجود جنگل از قبیل نهال یا پاجوش یا بوتـه یـا کنـدهدرختان جنگلی وجود دارد ،4- بوتـه زار و درختچـه زار (شـاملاراضی با پوشش درختچهزارهاي بیشتر از 10 درصد) ،5- لایـ ه تراکم مراتع ضعیف (درصد پوشش گیاهی 25%-5%)، 6- مراتع متوسط (درصد پوشـش گ یـ اهی50%-25%) و 7- مراتـع خـوب(درصد پوشش گیاهی50%>). متغیرهاي مرتبط با عوامل انسانی عبارتند از: اراضی کشاورزي (شامل مزارع فعـال، اراضـی دیـ م ،اراضی کشـاورز ي نزدیـ ک منـاطق مسـکونی و ترکیـ ب اراضـ ی کشاورزي با کـاربر يهـا ي دیگـر)، منـاطق شـهري و مسـکون ی (شامل مناطق مسکونی، پرورش آبزیـ ان، فرودگـا ههـا و ترکیـ ب مناطق مسکونی با کاربريهاي دیگر)، بـاغ هـا (شـامل بـاغهـا ي فعال، باغهاي غیرقابل استفاده، ترکیب باغ- کشـاورز ي) و لایـ ه جادههاي نوع اول و دوم. متغیرهاي اقلیمی شامل، نقشه رقـوم ی 19 متغیر اقلیمی که براساس پارامترهاي دما و بارنـ دگی مربـوطبه سـال هـا ي 1950 تـا 2000 از بانـک دادهWorldClim تهیـ ه شدند( 25). براي محاسبه درصد پوشش طبقـه اراضـی مرتعـ ی خوب، متوسط و ضعیف از تابع focal statistics و براي فاصـلهتا کاربريهاي لکهاي پوشش اراضـ ی و عوامـل انسـانی از تـابعDistance استفاده شد .
علیرغم اینکه مدل مکسنت نسبت به سایر مدلهاي مشـابهحساسیت کمتري بـه همبسـتگی میـ ان متغیرهـا ي محیطـ ی دارد (33)، پیشنهاد شـده اسـت، فقـط یکـ ی از زوج متغیرهـا یی کـههمبستگی بالا دارند( 7/0> r) در مدل مورد استفاده قرار گیرنـد(42). براي انتخـاب متغ یرهـا ي مناسـب در فرا ینـد مـدل سـازي همبستگی متغیرها مورد بررسی قرار گرفت و از میان متغیرهایی که داراي همبسـتگ ی بـ یش از 8/0 بودنـد، یکـ ی انتخـاب شـد.
تحلیل همبستگی در نرمافزار Arc GIS نسخه 1/10 انجـام شـد.
سپس مدل با استفاده از کلیه متغیرهاي انتخاب شده با استفاده از الگوریتم حداکثر آنتروپی در نرمافزار مکسنت (نسخه v3.3.3e) راهاندازي گردید و متغیرهایی کـه در توسـعه مـدل تـأثیر کمـ ی داشتند از مدل نهایی حذف شدند. در نهایت 12 متغیر از چهـارگروه متغیرهاي محیطی براي ساخت مدل نهایی انتخاب شـدند(جدول 1). اندازه سلول نقشهها با توجه بـه مق یـ اس مطالعـه درفلات مرکزي ایران یک کیلومترمربع انتخاب شد .

ساخت و راهاندازي مدل
70 درصــ د دادههــ اي حضــ ور بــ راي ســ اختن مــ دل
(model training) و 30 درصــد دیگــر بــراي آزمــون مــدل
(model testinng) استفاده شدند. راهاندازي مـدل بـا 10 تکـراربــراي ارزیــابی متقابــل و 5000 اجــرا انجــام شــد. بــه منظــور
تأثير عوامل محيطي بر پراکنش زيستگاههاي مطلوب جمعيتهاي زمستان گذران…

محاســبه خطــاي ارتکــاب( commission error) بــهصــورت تصـ ادفی 10000 نقطـ ه از پـ س زمینـ ه بـ هعنـ وان نقـ اط عدم حضور کاذب انتخاب گردید. بـرا ي ارزیـ ابی کیفیـت کلـیمدل از مساحت زیر منحنـی (Area Under the Curve: AUC) در تحلیـــل منحنـــی ویژگـــی عامـــل دریافـــت کننـــده (Receiver Operating Characteristic curve: ROC) اسـتفادهشــد (30). نمــودار ROC صــحت حضــور پــیشبینــی شــده (حساســیت Sensitivity) را در مقابــل صــحت عــدم حضــورپیشبینی شده( 1- اختصاصی بودن Specificity) نشان میدهد .بهطور کلی اگر AUC کمتر یا برابر بـا 5/0 باشـد، بـدین معنـ ی است که پیشبینی مدل براساس نقاط حضـور بـا پـیش بینـی آن براساس نقاط تصادفی تفاوتی ندارد. عدد AUC بین 5/0 تا 7/0 بیانگر یک مدل متوسط، بین 7/0 تا 9/0 مدل خوب، و بـ یش از 9/0 بیانگر پیشبینی عالی مدل است( 39). براي بهدست آوردن فواصل اطمینان ،999 بار محاسبه AUC از طریق بـوت اسـتراپ(Bootstrap) انجام شد. براي حساسیتسنجی و تعیـی ن اهمیـ ت هر یک از متغیرهاي موجود در مدل از آمارههاي محاسـبه شـدهتوسط نرمافزار مکسنت که شامل بهره نسبی مشارکت براي هـرمتغیر، منحنیهاي پاسخ متغیرها براي مـدل هـا ي تـک متغ یـ ره و فرایند جکنایف( Jackknife test) براي ارزیابی تغییرات AUC هنگام حذف هر متغیر میشود ،استفاده شد (34).
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

نقشه پیوسته احتمال حضور گونـه بـا فرمـتascii وارد محیط نرمافزار GIS شد و به فرمت رسـتر ي تبـد یل گردیـ د .بــراي تعیــین الگــوي پــراکنش مطلوبیــت زیســتگاه بــالقوه جمعیتهاي زمستانگذران هوبره آسیایی در فـلات مرکـزي ایــران بــهصــورت نقشــه گسســته کــه زیســتگاههــاي مطلوب/نامطلوب گونه را نشان میدهند، حد استانهاي مورد نیاز است که براساس آن احتمالات پـیش بینـی شـده توسـطمدل براي هر سلول را بهعنوان حضور و یا عدم حضور گونه درنظر گرفت. براي اینکه مـدل بتوانـد نمایـ انگر بـ یش از 10 درصد نقاط حضور مـورد اسـتفاده باشـد، از آسـتانه منطقـی صدك 10 دادههاي حضور استفاده شد. منطق استفاده از ایـ ن
تابستان
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

آستانه بر این فرض استوار است که ممکن اسـت ده درصـددادههاي حضور اشتباه جمعآوري یا زمین مرجع شده باشـند(36). نقشه پیوسته احتمـال حضـور گونـه براسـاس آسـتانهمنطقی صـدك 10 دادههـا ي حضـور بـه دو طبقـه زیسـتگاهمطلوب (آستانه بیشتر از 39/0) و نامطلوب (آستانه کمتـر از39/0) تقسیمبندي شد. بهمنظور بررسـ ی مسـاحت و درصـدقرارگیري زیستگاههاي مطلـوب هـوبره در منـاطق حفاظـتشده، مرز مناطق حفاظت شـده و شـکار ممنـوع روي نقشـهطبقهبندي شده پراکنش هوبره قرار گرفت.

نتایج
الگوي پراکنش مطلوبیت زیسـتگاه و نقشـه پیوسـته احتمـالحضور جمعیتهاي زمستانگذران هوبره آسـ یایی نشـان دادبهترین زیستگاهها بـرا ي ایـ ن گونـه تهد یـ د شـده در منـاطقشرقی استان اصفهان، غـرب کرمـان، بخـشهـا ي مرکـز ي و جنوبی استان یزد و شمال غرب استان سمنان، جنوب غربـ ی خراسان رضوي و شمال خراسان جنـوب ی قـرار دارد (شـکل2). مساحت زیستگاه مطلوب جمعیـت هـا ي زمسـتان گـذر ان هوبره آسیایی در فلات مرکزي ایـ ران 112286 کیلومترمربـع(22 درصد منطقه مورد مطالعه) برآورد شد. مساحتی بالغ بـر
22372 کیلومترمربع از زیستگاههاي مطلـوب جمعیـت هـا ي زمستانگذران هوبره آسیایی تحت پوشـش منـاطق حفاظـتشده کنونی (9/19 درصد) در منطقه مورد مطالعه قرار گرفتـهاست .
نتایج حساسیتسنجی و تعیین اهمیت هر یک از متغیرهـايموجود در مدل براساس برآیندي از آمارههاي موجـود در مـدلنشان داد، متغیر شیب (از عوامل توپـوگرافی) و متغیـر میـانگین دماي سردترین فصل سال (از عوامل اقلیمی) مهمترین متغیرهـادر انتخاب زیستگاه توسـط هـوبره در مقیـاس کـلان در فـلاتمرکزي ایران بوده است( شـکل 3 و جـدول 1). نتـایج ارزیـابیمدل با استفاده از سطح زیر منحنی ROC نشان داد که مدل تهیه شده براي گونه مورد بررسی در هر دو حالت ساخت و آزمـون82
مدل از حالت تصادفی پیشبینی بهتري داشتهاند. مقدار میـانگینAUC براي مدل پراکنش زمستانگذرانی هـوبره آسـیایی 808/0 محاسبه شد .براساس طبقهبنـدي سـوئیت( 1988) مـدل انجـامشده داراي پیشبینی خوب بود( 39).

بحث و نتیجهگیري
با توجه به دشتزي و بیابانی بودن هوبره آسیایی، همانطور کـهانتظار میرفت متغیر درصد شیب بهعنوان تاثیرگـذارترین متغیـربر پراکندگی این گونه تعیین شد. میانگین دماي سردترین فصـلسال، فاصله تا اراضی جنگلی، پوشـش مرتعـی ضـعیف( 25%-5%) و فاصله تا اراضی کشاورزي از دیگر عوامـل تعیـین کننـدهپراکنش هوبره آسیایی در فلات مرکزي ایران بودند (شـکل 3 و جدول 1) که محدود بودن پراکنش این گونه بـه منـاطق دشـتی ب ا پوش ش ض عیف و آب و ه واي گ رم و خش ک را توجی همیکنند.
منحنی پاسخ متغیر درصد شیب نشان داد، اراضـی بـا شـیبحدود 0-10 درصد بیشترین مطلوبیت را براي این گونـه دا رنـدو با افزایش شیب مطلوبیت بهطور چشمگیري کاهش مـی یابـد.مطالعات دیگر نیز کاهش مطلوبیت زیستگاه هـوبره بـا افـزایششیب زمین را نشان داده و بیان کردهاند که شیب زمین مهمترین عامل محدوده کننده براي انتخاب زیستگاه هوبره اسـت ( 5، 10 و 15).
متغیر تنوع ناهمواريها نشان میدهد زیستگاههـا و منـاطقیکه داراي پستی و بلندي میباشند براي هـوبره مناسـب نیسـت.بهنظر میرسد، ناهموار بودن محیط پیرامونی در مقیاس خـرد وچشمانداز تأثیر عملکردي دارد و اجازه دید فواصل بیشتر بـراياجتناب از طعمهخواران را محدود میکند که این نتایج با نتـایجبهدست آمده توسط حبیبی در مقیاس سیماي سرزمین همخوانی دارد( 5).
با توجـه بـه منحنـی پاسـخ هـوبره بـه پوشـش مرتعـی، بـا افزایش تراکم پوشش، مطلوبیت زیستگاه افزایش مییابد. میـزانافزایش مطلوبیت زیستگاه براي مراتع ضعیف (با درصد پوشـ ش 25%-5%) بیشــتر از مراتــع بــا کیفیــت متوســط (بــا درصــدپوشش50%-25%) بود. بنابراین مناطقی بـا پوشـش حـدود 15% تا 40% را میتوان از زیستگاههاي مطلوب هوبره بـه شـمار آورد.
تأثير نوع رويشگاه بر ويژگيهای خاک و تنوع گياهی در اکوسيستمهای …
0-61167Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:09 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.17.77 ]

(
الف
)

)
ب
(

)
ج
(



قیمت: تومان


پاسخ دهید