بومشناسي کاربردي/ سال پنجم / شماره پانزدهم / بهار ۱۳۹۵

بررسی اثر اجراي طرحهاي مرتعداري بر تنوع گونهاي گیاهان در مراتع
شهرستان سمیرم استان اصفهان

مسعود برهانی1*، حسین ارزانی2، مهدي بصیري3، محمدعلی زارع چاهوکی2 و مهدي فرحپور4

(تاریخ دریافت: 8/8/1391 ؛ تاریخ پذیرش: 26/12/1394)

چكيده
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

به منظور بررسي اثرات اجراي طرحهاي مرتعداري بر تنوع، غنا و يکنواختي گياهان در مراتع شهرستان سميرم استان اصفهان شـاخص هـا ي غير پارامتريک غناي گونهاي، يکنواختي و تنوع گونهاي بين دو شيوه مديريت مقايسه و همبستگي بين اين شاخصهاي تنوع و خصوصـ يات پوشش گياهي تعيين گرديد. نتايج نشان داد از ميان شاخصهاي مورد بررسي، شاخصهـا ي يکنـواخت ي، در منـاطق فاقـد طـرح بـهطـورمعنيداري بيشتر از مناطق داراي طرح بودهاند. نتايج آناليز همبستگي نشان داد که غناي گونهاي همبستگي مثبت و يکنواختي همبستگي منفي معنيدار با پوشش و توليد گياهان چندساله، وضعيت و گرايش مرتع داشتهاند. در مجموع اجراي طرحهاي مرتعداري تأثير زيادي بر افزايش گونههاي گياهي کليماکس و غلبه گياه Bromus tomentellus داشته که اين امر باعث بهبود وضعيت مرتع و کاهش يکنواختي مناطق داراي طرح مرتعداري شده است. اين رفتار در موازنه بين رقابت گونههاي گياهي و فشار چرا قابل تفسير است و روند توالي جوامع تحت بررسي حالتي را نشان ميدهد که چيرگي بعضي از گونههاي مطلوب، توليد بالا و تنوع کمتر را بهدنبال دارد.

واژههاي كليدي: طرح مرتعداري، سميرم، تنوع، غنا، يکنواختي

۱. بخش تحقيقات منابع طبيعي ،مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي استان اصفهان
۲. گروه احياء مناطق خشك و کوهستاني، دانشكده منابع طبيعي، دانشگاه تهران
۳. گروه مرتع و آبخيزداري، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه صنعتي اصفهان
۴. بخش مرتع، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع کشور، تهران
* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: massoudborhani@yahoo.com
مقدمه
یکــی از دســتاوردهاي چندســاله اخیــر در عرصــه مــدیریت منابع طبیعی تدوین و اجراي طرح هاي مرتعـدار ي اسـت . ایـ ن شیوه مدیریت در حال حاضر بهعنوان یک شیوه پذیرفته شده در سطح سامانهـا ي عرفـ ی کشـور در حـال اجراسـت . مهمتـر ین اقدامات مدیریتی در حال انجام در طرحهاي مرتعـدار ي کنتـرلتعداد و زمان ورود و خروج دام در مرتع و اقدامات اصلاحی و احیایی در بخشهایی از آن میباشد، که از این بین، تعادل دام و مرتع بیشترین اهمیـ ت را در برنامـه هـا ي مـد یریت مراتـع دارد.
هولچ ک و همک اران انتخ اب ص حیح تع داد دام در مرت ع را یک ی از مهمت رین تص میمات م دیریت چ را از نظ ر پوش ش گیاهی، دام، حیات وحش و بازده اقتصادي میدانند( 10). یکی از شاخصهاي پوشـش گ یـ اهی متـأثر از مـدیریت چـرا، تنـوعگونهاي است تنوع گونهاي مؤلفه اصلی تنـوع ز یسـت ی اسـت وبســیاري از مطالعــات اثبــات کنن ده اثــر مثبــت تنــوع گ یــاهی بر پایداري اکوسیستم است (8) درحالیکه معدودي از تحقیقات نشاندهنده ناچیز بودن این اثرات میباشـد ( 26). آنچـه مسـلماست پاسخ اکوسیستم به تنوع، بستگی به گوناگونی روشهـا ي اســتفاده از آب، مــواد غــذا یی و نــور توســط انــواع گ یاهــان دارد( 11).
نتایج بسیاري از تحقیقات نشاندهنده تـأث یر منفـ ی چـرا بـرشاخصهاي غنا ،یکنواختی و تنوع است( 2، 3، 13، 17 و 24)، این کاهش غنـا ي گونـه اي عمومـاًعمومـا بـه دلیـ ل کـاهش گونـه هـاي خــوشخــوراك مــیباشــد (28 و 30). در مقابــل، پــارهاي از تحقیقات اثر مثبت چرا بر غنا و تنوع را به اثبات رساندهانـد ( 4، 9، 18، 19، 22 و 27) و نهایتاًتا نتایج بعضی از تحقیقـات نشـانمیدهد که بیشترین غنا و تنوع گونهاي در شرایط چراي سـبکرخ میدهد و تغییر به سمت توقف و یـ ا تشـد ید چـرا موجـبک اهش ای ن ش اخصه ا م یگ ردد( 16 و 29). مص داقی در علفزارهاي نیمه استپی شمال شرق ایران به این نتیجه رسید کـهتحت چراي متوسط میتوان ضمن بهرهبرداري معقولانه، غنـاي گونهاي را نیز حفظ کرد، در ایـ ن تحقیـ ق یکنـواختی در منطقـه بحرانی بیشتر از منـاطق مرجـع و کلیـد بـود ( 5). پاپـان یکولو و همکاران در بوتهزارهاي مدیترانـه بـه ایـ ن نتیجـه رسـیدند کـهعکسالعمل غناي گونهاي کـل گ یاهـان و گ یاهـان چندسـاله دربرابر افزایش شـدت چـرا یکسـان و در جهـت افـزایش غنـا وکاهش چیرگی بوده است( 21).
در مورد تأثیر سـا یر گزینـه هـا ي مـد یریت مرتـع بـر تنـوعتحقیقات محدودي انجام شده است، بهعنوان مثال تود و هافمن در بررسـ ی تنـوع گونـه اي در دو شـ یوه مـد یریت خصوصـ ی و عمومی در منطقه کاورو آفریقاي جنوبی به این نتیجه رسید کـهافزایش گیاهـان غ یرخـوش خـوراك درمراتعـی کـه بـهصـورتعمومی مورد چرا قرار میگیرند، اجتناب ناپذیر اسـت و م یـ زان گیاهان نامرغوب در این مراتع بهشدت بیشتراز مراتعی است که بهشکل خصوصی اداره میشوند .هـ مچنـین در مراتـع عمـومی گیاهان یکساله، ژئوفیتها و بوتههاي کوتاه قد افزایش و تولید علوفه نسبت بـه مراتـع خصوصـی کـاهش یافتـه اسـت( 28). اقدامات اصلاحی نظیر کشت گیاهـان مرتعـی و کودپاشـ ی نیـ ز میتواند باعث کاهش غناي گونهاي و افزایش یکنواختی گـردد
(1، 12 و 23).
در مجموع بررسی منابع نشان میدهد که تحقیق جامعی در مورد اثر اجراي طرحهـاي مرتعـدار ي بـر شـاخص هـاي تنـوعگیاهی انجام نشده که این امر ضرورت این تحقیق را مشـخصمینماید. البته موارد ذکر شده یعنی اثـر مـدیریت چـرا، تعـدادبهرهبردار و اقـدامات اصـلاحی مؤلفـه هـا ي اصـل ی یـ ک طـرحمرتعداري هستند و لذا بررسی اثر طرحهاي مرتعداري بر تنـوعمستلزم توجه به این سوابق تحقیق میباشد.

مواد و روشها
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

منطقه مورد مطالعه شهرستان سمیرم با مساحت 522400 هکتار در جنوب غربی استان اصفهان با مختصات جغرافیایی 51 درجه و 17 دقیقه تا 3 دقیقه طول شرقی و 30 درجه و 42 دقیقه تا 31 درجه و 51 دقیقـه عـرض شـمال ی واقـع شـده و داراي ارتفـاع متوسط 2400 متر از دریا می باشـد . از نظـر توپـوگراف ی بیشـتر مناطق آن در محدوده ارتفاعی 2500-2000 از سطح دریا قـرار دارد. ای ن منطق ه از نظ ر طبق هبن دي اقلیم ی دوم ارتن اقل یم نیمهخشک محسوب میگردد. متوسط بارندگی این منطقـه بـین200 تا بیش از 500 میلیمتر در منـاطق مختلـف متغیـر اسـت.مهمترین رویشگاه موجود در این شهرسـتان مربـوط بـه گـروهگونها است که بیشتر شامل دو گونـهAstragalus susianus و Astragalus verus میباشد. گونه Bromus tomentellus مهمترین گیاه خانواده گندمیان منطقه اسـت کـه بخـش مهمـی از علوفـهمراتع را در این شهرستان تشکیل میدهد، گیاه مهم دیگـر ایـ ن خــانواده Elymus(Agropyron) gentry مــیباشــد. مهمتــرین گونههـاي پهـن بـرگ علفـی منطقـهCousinia cylindracea و Scariola orientalis و نهایتــاًتــا مهمتــرین گونــه درختچــه اي Daphne mucronata م یباش ند. از ب ین س امانه اي عرف ی شهرستان در مجموع 52 عرف انتخـاب گردیـ د کـه 28 عـرف داراي طرح و 24 عرف ممیزي شده ولی فاقد طرح مرتعـدار ي بود. عرفهاي داراي طرح مرتعداري با سابقه اجراي بین 6 تا 8 سال انتخاب گردید. در این عـرف هـا حتـی الامکـان سـعی در رعایت اندازه اقتصادي مرتـع شـده کـه نتیجـه آن تعـداد کمتـربهرهبردار نسبت به مراتع بدون طرح میباشد. این امـر در کنـارواگذاري مالکیت 30 ساله بـه مجر یـ ان طـرح هـاي مرتعـدار ي، باعث ایجاد حس تعلق و حساسیت بیشتر آنها به حفظ مرتـع ودر نتیجه رعایت بیشتر ظرفیت چرا و زمـان ورود و خـروج دامگردیده است. علاوه بر این در طرحهاي مرتعـدار ي، تعـداد داممجاز بهطور سالانه و براساس ظرفیت چراي همان سال توسـطاداره منابع طبیعی شهرستان تعیین و زمان ورود دام بهطور دقیق کنترل میشود .همچنین کپهکاري و قرق کوتاه مـدت در نقـاطمناسب انجام میگیرد .مکانهاي نمونـه گیـ ري درون سـامان هـابهنحوي انتخاب گردیـ د کـه در مقابـل هـر مکـان داراي طـرحمرتعـدار ي ی ک مک ان فاق د طـرح ب ا ش رایط مش ابه از نظ ر زمینشناسی، واحد اراضی، اقلیم، ارتفاع، شیب، جهت شـیب و تیپ گیـاهی وجـود داشـته باشـد. شـکل1 سـامان هـاي عرفـیشهرستان سمیرم به همراه نقاط نمونهگیري را نمایش میدهد. نمونهگیري بهروش تصادفی- سیستماتیک انجام گردیـ د. در هر منطقه نمونه گیري 4 ترانسکت به طول 200 متـر مسـتقر وبا توجه به اندازه نمونه محاسبه شده، 40 پلات یـ ک مترمربعـیانداخته و درصد تاج پوشش گیاهـان دائمـ ی بـه تفکیـ ک گونـه تعی ین گردی د. در ای ن مطالع ه غن اي گون هاي ب ا اس تفاده از شاخصهـاي غیرپارامتریـ ک مارگـالف، منه ینیـ ک، جکنـا یف و روش شمارش تعداد گونه تعیین گردید .همچنین چهار شاخص یکنواختی سیمپسون، کامارگو، اسمیت و ویلسون و اصلاح شده نی و چهار شاخص تنوع گونهاي سیمپسون، شانون، هیل N1 و هیل N2 محاسبه گردید. بدین منظـور از نـرمافزارهـا ي Past و Ecological Methodology اسـتفاده شـد. همـه شـاخص هـاي محاسبه شده بهجز شاخص اصلاح شـده نـی از توزیـ ع نرمـالپیروي میکنند. جهت تعیین خصوصیات محیطی، با اسـتفاده ازدادههاي رقومی موجود، نقشههاي ارتفاع، شیب، جهـت شـیب، همباران و واحدهاي اراضی در محیط GIS براي شهرستان تهیه و با انطباق نقاط نمونهگیري با نقشههاي مذکور، ارتفاع، شـ یب ،جهت شیب، میـ انگین بارنـدگ ی و عمـق خـاك در مکـان هـا ي نمونهگیري محاسبه شد .همچنین فرسایش مناطق مورد مطالعـهبهروش EPM محاسبه و اطلاعات مربوط به مساحت هر سامان و نسبت دام موجود به مجـاز از اداره کـل منـابع طبیعـ ی اسـتاناصفهان اخذ گردید. آنالیز دادهها در محـ یط نـرم افـزار 16 SPSS انجام شد. مقایسه میانگین ویژگـ یهـا ي محیطـ ی و مـد یریتی و کمیتهاي مورد ارزیابی، با اسـتفاده از آزمـون t مسـتقل انجـامگرفت. در مورد شاخص اصلاح شده نی بهدلیـ ل نرمـال نبـودنسري داده و در مورد جهت شیب، وضعیت و گـرا یش بـ هدلیـ ل رتبهاي بـودن، از آزمـون ناپـارامتري مـن و یتنـ ی اسـتفاده شـد. ه مچن ین ارتباط ات ب ین کمی ته اي م ورد ان دازهگی ري و شاخصهاي تنوع، با استفاده از ماتریس همبستگی تعیین گردید .
جهت اجتناب از گستردگی ماتریس حاصل، دو شـاخص غنـا،یکنواختی و تنوع که بهتر تغییرات را نشـان داده انـد انتخـاب وارتبـاط آن ب ا پوشـش و تولی د گیاهـان چندس اله، وض ع یت و گرایش مرتع تعیین گردید .
نتایج
مقایسه میانگین متغیرهاي محیطی بین مراتع داراي طرح و بدون طرح (جدول 1) نشاندهنده عدم وجود اختلاف معنـی دار بـیندو مدیریت است. این نتیجه تأیید کننده صحت انتخاب منـاطقاست، زیرا هدف، تعیین اثر مدیریت بر تغییرات پوشش گیـاهیاست و این آنالیز در صورتی معتبر است که مناطق داراي طـرحو بدون طرح از نظر ویژگیهاي محیطی حتـی الامکـان مشـابهباشند. از نظر عوامل مدیریتی نسبت تعداد دام موجود به مجـازو تعداد بهرهبردار داراي اختلاف معنیدار میباشند.
مقایسه گیاهان بین دو مدیریت نشان مـی دهـد کـه درصـدگیاهان یکساله در مناطق داراي طرح کمتر از مناطق فاقد طرح میباشد. این امر در مورد گیاهان چند ساله عکس اسـت. البتـهاین اختلاف در سطح خطاي 05/0 معنیدار نیست( جـدول 2).
شکل 1. نقشه سامانهاي عرفی شهرستان سمیرم و محل قرارگیري مکانهاي اندازهگیري

همچنین درصد لاشبرگ مراتع داراي طرح بـ هطـور معنـی داري بیشتر از سایتهاي فاقد طرح است .از نظر تولید گیاهان مـوردچراي دام، نتایج نشان میدهد کـه تولیـد گیاهـان چندسـاله درسایتهاي داراي طرح بهطور معنیداري بیشـتر از سـایتهـايبدون طرح است .
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

مقایسه بین وضعیت و گرایش سایتهاي دارا و فاقد طـرحمرتعداري (جدول 3) نشـان مـیدهـد کـه وضـعیت و گـرایشســایتهــاي داراي طــرح مرتعــداري متوســط و ثابــت و در سایتهاي بدون طرح فقیر و منفی بـوده اسـت. میـانگین رتبـهامتیاز وضعیت در سایتهاي داراي طرح بیشـتر از سـایتهـايفاقد طرح بوده بهنحوي که این اختلاف در سطح 01/0 معنیدار است. همین قاعده در مورد گرایش نیز وجود دارد، بهنحوي که این اختلاف در سطح 05/0 معنیدار شده است .
* : اختلاف معنیدار در سطح 05/0

از مجموع 93 گونه چندساله مشاهده شده در منـاطق مـوردمطالعه ،83 گونه در مناطق داراي طـرح و 79 گونـه در منـاطقبدون طرح مشاهده شدهاند که 69 گونه بین مناطق داراي طـرح
t مقدار عامل ± اشتباه معیار تیمار کمیت
0/100 2520/2±30/95
2515/2±39/98 با طرح بدون طرح ارتفاع
0/648 12/41±1/01
11/40±1/21 با طرح بدون طرح شیب
272a 24/38 با طرح جهت شیب
31/12 بدون طرح -0/280 414/66 ±10/92
419/00 ±10/92 با طرح بدون طرح بارش
-0/367 45/34±2/55
46/80±3/08 با طرح بدون طرح عمق خاك
-1/625 0/787±0/037
0/872±0/036 با طرح بدون طرح ضریب فرسایش
-1/916 832±157/99
1445±278/46 با طرح بدون طرح مساحت سامان
-2/745** 6/48±1/12
18/04±4/06 با طرح بدون طرح تعداد بهرهبردار
-3/691** 0/987±0/10
2/117±0/29 با طرح
بدون طرح نسبت تعداد دام موجود به مجاز
t تولید(کیلوگرم در هکتار)
± اشتباه معیار t پوشش (درصد)
± اشتباه معیار
مدیریت کلاس خوشخوراکی وفرم رویشی
-0/901 66/20±13/05

87/48±20/45 -0/881 6/73±1/32
8/84±2/08 با طرح بدون طرح گیاهان یکساله
1/97* 390/52±30/39

310±26/36 1/460 24/42±1/43
21/25±1/65 با طرح بدون طرح گیاهان چند ساله
1/357 452/38±30/15
394/69±29/58 0/353 31/14±1/77
30/09±2/47 با طرح بدون طرح کل گیاهان
– – 2/006* 10/96±0/82
8/76±0/70 با طرح بدون طرح لاشبرگ
0-293111Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

جدول 1. مقایسه میانگین عوامل محیطی و مدیریتی تأثیرگذار بر پوشش گیاهی مناطق داراي طرح و بدون طرح شهرستان سمیرم
* : اختلاف معنیدار در سطح 05/0 ، **: اختلاف معنیدار در سطح 01/0 ، U : a من ویتنی

جدول 2. مقایسه پوشش و تولید گیاهان به تفکیک کلاس خوشخوراکی در سایتهاي شهرستان سمیرم
و بدون طرح مشترك بود ،14 گونه تنها در مناطق داراي طرح و 10 گونه تنها در مناطق بدون طرح حضور داشتند. البته میانگین تعداد گونه در مکانهاي اندازهگیري 18 گونه است کـه از ایـ ن
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

نظر اختلاف چندانی بـ ین دو مـدیریت وجـود نـدارد. بررسـیگونههاي اختصاصی دو مدیریت نشان میدهـد کـه 67% گیاهـاناختصاصی مراتـع بـدون طـرح را گیاهـان کـلاسIII تشـکیلدادهاند. این میزان در مراتع داراي طرح تنها 23% اسـت (جـدول4). از طرفی هیچیک از گیاهان اختصاصی مراتـع بـدون طـرحکلاس I نبوده است، در حالیکه دو گونه از گیاهان اختصاصـ ی مراتع داراي طرح کلاس I بودهاند. نسبت گیاهـان کـلاسII در مراتع داراي طرح و بدون طرح بهترتیب 38% و 33% است کـهاخــتلاف چنــدان ی ندارنــد. دو گیــاه Astragalus effusus و Dactylis glomerata که خوشخوراك و کمشونده مـ یباشـند ،
جدول 3. مقایسه امتیازات وضعیت و گرایش در سایتهاي داراي طرح و بدون طرح مرتعداري شهرستان سمیرم
مقدار U من ویتنی میانگین رتبه توصیف تیمار شاخص
201/5** 33/05 متوسط با طرح وضعیت
21/06 فقیر بدون طرح 243* 31/62 ثابت با طرح گرایش
22/72 منفی بدون طرح * : اختلاف معنیدار در سطح 05/0 ، ** : اختلاف معنیدار در سطح 01/0

جدول 4. گونههاي اختصاصی مشاهده شده در مراتع داراي طرح و بدون طرح منطقه سمیرم
گونههاي اختصاصی مراتع داراي طرح گونههاي اختصاصی مراتع بدون طرح
فرم حیاتی کلاس خوشخوراکی گونه فرم حیاتی کلاس خوشخوراکی گونه
I He Astragalus effusus III Ch Acanthophyllum bracteatum
III Ph Berberis integerrima II He Aethionema elongatum
III Ch Convolvolus commutatus II He Andrachne fruticolusa
II Ph Cotoneaster luristanica I He Astragalus ovinus
III He Cousinia lasiolepis III He Echinops ritrodes
1 He Dactylis glomerata III Ch Lagochillus aucheri
II He Eragrostis barrillieri III He Matthiola ovatifolia
II Ch Eurotia ceratoides II Ch Polygonum dumosum
II He Fibigia umbellata III Ge.r Scirpus holoschoenus
III Ch Hertia angustifolia III He Scrophularia striata
II He Isatis kotschyana II He Pimpinella tragium II Ge.b Poa sinaica
II Ph Rosa elymaitica هـم چنـین سـه گ یـ اه Poa sinaica، Eragrostis barrillieri و Eurotia ceratoides که از نظر علوفه مورد استفاده دام و حفظ خاك با ارزش و از گیاهان زیادشونده بهحساب میآیند، بهطـوراختصاصی در مراتع داراي طرح دیـ ده شـدند. هـر دو گـروه ازگیاهان نامبرده شده در ترکیب کلیماکس حضور دارند و لـذا درتغییر وضعیت به سمت طبقات بالا نقش دارنـد. ایـ ن در حـال ی است که اکثر گیاهان اختصاصی منـاطقبـدون طـرح از گونـه هـاي مهاجم هستند که نشاندهنده توالی پـس رونـده وباعـث کـاهشامتیاز وضعیت بهسمت ضعیف میباشند .
* : اختلاف معنیدار در سطح 05/0
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:29 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.15.51 ]

در میــان گونــههــاي موجــود در منطقــه، گونــه Bromus tomentellus اهمیـ ت ویـ ژهاي دارد .ایـ ن گیـ اه مهمتـر ین گونـهخوشخوراك منطقه و با بیشـتر ین درصـد پوشـش در ترکیـ ب گیاهی، گونه غالب تیپهاي گیاهی مورد مطالعه در مراتع مـوردمطالعه میباشد. جدول 5 پوشش و تولید این گونه گیاهی را در منطقه مورد بررسی نشـان مـیدهـد. همـانگونـه کـه ملاحظـهمیگردد هم پوشش و هم تولید این گیاه در مناطق داراي طـرحبیشتر از مناطق بدون طرح است که این اختلاف در مورد تولیـددر سطح 05/0 معنیدار است.
مقایسه شاخصهاي غنا، یکنواختی و تنوع (جدول 6) نشان میدهد که تفاوت معنـی داري بـین سـایتهـاي داراي طـرح وبدون طرح از نظر شاخصهاي غنا و تنوع گونهاي وجود ندارد ،لیکن شاخصهاي یکنواختی در سایتهاي بدون طرح بـ هطـورچشــمگیري بیشــتر از ســایتهــاي داراي طــرح ب وده اس ت ،بهطوريکه این اختلاف در مورد شاخص اسمیت و ویلسون در سطح 01/0 و در دو شاخص کامـارگو و اصـلاح شـده نـی در سطح 05/0 معنیدار بوده است .
نتایج آنـال یز همبسـتگی بـین شـاخصهـاي تنـوع و سـایر
کمیتهاي پوشش گیـاهی (جـدول 7) نشـان مـیدهـد کـه دو
شاخص غناي گونهاي شامل تعداد گونـه و شـاخص جکنـایف
جدول 5. پوشش و تولید گونه گیاهیBromus tomentellus در مناطق مورد مطالعه شهرستان سمیرم
t مقدار کمیت± اشتباه معیار مدیریت کمیت
1/533 4/29±0/49 با طرح درصد پوشش
3/22±0/50 بدون طرح 1/08 18/32±2/02 با طرح درصد ترکیب پوشش
15/13±2/17 بدون طرح 2/039* 139/12±17/37 با طرح
تولید (کیلوگرم در هکتار)
93/58±13/12 بدون طرح 1/08 36/16±3/46 با طرح درصد ترکیب تولید
30/50±4/03 بدون طرح همبستگی مثبت معنیدار با پوشش و تولیـ د گیاهـان چندسـاله،وضعیت و گرایش مرتع داشتهاند. دو شاخص یکنواختی شـاملشاخص کامارگو و اسمیت و ویلسون همبستگی منفی معنیدار در سطح 01/0 با چهار کمیت ذکر شده داشتهاند و هیچیـ ک از دو شاخص تنوع سیمپسون و شانون ارتباط معنـی داري بـا ایـ ن کمیتها نداشتهاند.

بحث
نتایج این تحقیق نشان داد که اجراي طـرح هـاي مرتعـدار ي در کاهش معنیدار میزان دامگذاري مؤثر بوده است. ایـ ن عامـل درتغییرات شاخصهاي تنوع بهخصوص یکنواختی نقش بهسزایی دارد( 9) و لذا تفسیر تغییرات شاخصهاي تنـوع بـا اسـتفاده ازمنابعی که اثر چرا بر تنوع را بررسی نمودهاند امکان پذیر است .در این بررسی تنوع در مراتع بدون طرح بیشـتر از مراتـع داراي طرح بوده، لیکن این اختلاف معنیدار نیست. در این میان تنهـاشاخصهاي یکنواختی مناطق بدون طـرح بـهطـ ور معنـی داري بیشتر از مناطق داراي طرح بـوده اسـت. کـاهش یکنـواخت ی در مناطق داراي چراي مـد یریت شـده مطـابق بـا نتـایج پوئرتـو وهمکاران (22) در علفزارهاي منطقـه مرکـزي و غربـی اسـپانیا، مونتالوو و همکاران( 18) در همان منطقـه ونـوي میـر( 19) در علفزارهــاي شــمال فلســطین، هــایکمن و همکــاران( 9) در علفزارهــاي شــمال شــرقی کــانزاس، مصــداقی(5) در مراتــع
t مقدار عددي ± اشتباه معیار تیمار شاخص کمیت
0/225
-0/881
-0/383 18/57±1/021
18/25±0/975
5/60±0/275
5/97±0/318
3/86±0/172 با طرح
بدون طرح
با طرح
بدون



قیمت: تومان


پاسخ دهید